Қазіргі қоғамда қауіпсіздік ұғымы тек құқық қорғау органдарының жұмысы немесе көшедегі тәртіппен ғана шектелмейді. Ол – азаматтың өзін еркін сезінуі, ертеңіне сенімді болуы және мемлекетке деген ішкі сенімінің деңгейі. Ал заң үстемдігі – сол сенімнің іргетасы. Бірақ бүгінгі таңда біз көбіне заңның бар екеніне емес, оның қалай қолданылатынына күмәнмен қарайтын кезеңге жеттік. Осы тұста «қауіпсіздік» пен «заң үстемдігі» арасындағы байланысты жаңа қырынан қарастыру қажет. Бұрын бұл тақырып көбіне қылмыс деңгейі, полицияның жұмысы немесе сот жүйесінің тиімділігі арқылы өлшенетін. Алайда қазіргі қоғамда қауіпсіздік дағдарысы көбіне көзге көрінбейтін факторлардан туындайды. Мысалы, ақпараттық кеңістіктегі жалған деректер, әлеуметтік желідегі арандату, цифрлық алаяқтық – бұлардың барлығы заң үстемдігін әлсіретіп, қоғамның психологиялық қауіпсіздігіне нұқсан келтіреді.
Бүгінгі таңда ең үлкен қауіп – заңның бұзылуы емес, заңға деген сенімнің жоғалуы. Егер азамат заңның әділ қолданылатынына сенбесе, ол өз мәселесін заң аясында емес, басқа жолдармен шешуге тырысады. Бұл өз кезегінде көлеңкелі қатынастардың, сыбайлас жемқорлықтың және әлеуметтік теңсіздіктің күшеюіне алып келеді.
Осы тұрғыда «цифрлық әділет» ұғымы алға шығып отыр. Бұл – технологиялар арқылы заң үстемдігін күшейту, шешім қабылдау процесін ашық ету және адам факторынан туындайтын тәуекелдерді азайту. Мысалы, сот процестерін онлайн форматқа көшіру, мемлекеттік қызметтерді автоматтандыру, құқық қорғау жүйесінде жасанды интеллект элементтерін енгізу – бұлар қоғам қауіпсіздігін жаңа деңгейге көтере алады. Бірақ бұл жерде де қауіп бар: технология әділеттілікті күшейте ме, әлде жаңа теңсіздік тудыра ма? Қоғам қауіпсіздігі енді тек мемлекетке жүктелетін міндет емес. Әр азамат – осы жүйенің бір бөлігі. Заңды құрметтеу, құқықтық сауаттылықты арттыру және қоғамдық жауапкершілікті сезіну – қауіпсіз қоғам құрудың негізгі шарттары. Әсіресе жастар арасында «заң – шектеу емес, қорғау құралы» деген түсінікті қалыптастыру маңызды.
Сонымен қатар, заң үстемдігі тек жазалау арқылы емес, алдын алу арқылы жүзеге асуы тиіс. Қоғамдағы әлеуметтік әділеттілік, тең мүмкіндік, ашық диалог – бұлар қауіпсіздіктің нағыз кепілі. Егер адамдар өз мәселесін ашық айтып, әділ шешім таба алса, құқықбұзушылықтың өзі азаяды.
Қорытындылай келе, қоғам қауіпсіздігі мен заң үстемдігі – бір-бірінен ажырамайтын ұғымдар. Бірақ оларды қамтамасыз ету үшін ескі тәсілдер жеткіліксіз. Бізге жаңа көзқарас, жаңа құралдар және ең бастысы – сенім қажет. Сенім бар жерде ғана заң үстемдігі орнайды, ал заң үстемдігі бар жерде ғана қауіпсіз қоғам қалыптасады.
