Ақтөбе облысында жергілікті өндірісті дамытуға және өңірде жүзеге асырылып жатқан инфрақұрылымдық жобаларда отандық өнімнің үлесін арттыруға басымдық берілмек. Бұл бағыттың маңызы әсіресе елді мекендерді сумен және газбен қамтамасыз ету, инженерлік желілерді жаңарту сияқты ауқымды жұмыстар жүргізіліп жатқан кезеңде арта түседі. Өйткені мұндай жобаларға қажетті өнімді сырттан іздемей, өз өңіріңдегі кәсіпорындардан алу өндірістің дамуына ғана емес, тұтас аймақ экономикасының жандануына жол ашады.
Осы мәселе облыс әкімі Асхат Шахаровтың «QazTechPlast» кәсіпорнына барған кезінде де кеңінен сөз болды. Өңір басшысы өндіріс орнының жұмысымен танысып, кәсіпорынның технологиялық мүмкіндіктерін, шығаратын өнімдерін және еңбек ұжымына жасалған жағдайды көрді. Компания директоры Дәурен Есқалиев кәсіпорынның негізгі қызмет бағытына тоқталып, мұнда сумен жабдықтау, газбен жабдықтау, кәріз жүйелері мен техникалық желілерде қолданылатын жоғары тығыздықтағы полиэтилен құбырлары өндірілетінін айтты.
Бүгінде инженерлік инфрақұрылым кез келген елді мекеннің тұрақты дамуы үшін аса қажет. Ауылға ауызсу жеткізу, жаңа тұрғын үй аумақтарын коммуникациямен қамтамасыз ету, газ желілерін тарту немесе кәріз жүйесін жаңғырту секілді жұмыстардың барлығы сапалы материалды талап етеді. Осы тұрғыдан келгенде, Ақтөбеде қажетті өнімнің өзінде өндірілуі – өңір үшін маңызды мүмкіндік. Себебі жергілікті өндірістің дамуы инфрақұрылымдық жобалардың материалдық базасын нығайтып қана қоймай, кәсіпкерлік белсенділікті де арттырады.
«QazTechPlast» кәсіпорнының жобасы 1,25 миллиард теңгеге бағаланған. Өндіріс орны 2023 жылы іске қосылды. Кәсіпорынды қалыптастыруға мемлекеттік қолдау да көрсетілген. Атап айтқанда, инвестициялық мақсаттарға алынған 500 миллион теңге көлеміндегі несиені субсидиялау тетігі қолданылған. Бұл – өндірісті жолға қоюға бағытталған қаржылық қолдаудың нақты мысалы.
Қазір кәсіпорында 47 адам еңбек етеді. Орташа жалақы 310 мың теңгені құрайды. Бір қарағанда бұл тек бір өндіріс орнының көрсеткіші секілді көрінуі мүмкін. Алайда оның экономикалық салмағы әлдеқайда кең. Өйткені тұрақты жұмыс орны – бір адамның ғана табысы емес, оның отбасының әлеуметтік тұрақтылығы. Ал өндірістің жұмыс істеуі тасымал, жөндеу, қызмет көрсету және басқа да ілеспе салаларға сұраныс қалыптастырады. Мұның барлығы айналып келгенде өңір экономикасының қозғалысын жеделдетеді.
Сондықтан жергілікті өндірісті дамыту мәселесін тек белгілі бір кәсіпорынды қолдау аясында қарастыру жеткіліксіз. Оның әсері әлдеқайда ауқымды. Өндіріс көлемі артқан сайын еңбек нарығында жаңа мүмкіндіктер пайда болады, кәсіпкерлердің белсенділігі артады, бюджетке түсетін салық көлемі ұлғаяды. Экономикадағы осындай өзара байланыс өндірістің мультипликативтік әсерін қалыптастырады.
Асхат Шахаров кәсіпорын жұмысымен танысу барысында осыған ерекше назар аударды. Өңір басшысы сұранысқа ие өнім шығаратын кәсіпорындарды дамытудың маңызын атап өтіп, мұндай өндірістер ішкі нарықты отандық тауарлармен қамтамасыз етуге мүмкіндік беретінін айтты. Оның пікірінше, жергілікті өндірістің қуатын арттыру жаңа жұмыс орындарын ашып қана қоймай, өңірде қажетті өндірістік құзыреттердің қалыптасуына да ықпал етеді.
Мәселенің өзектілігін облыста атқарылып жатқан инфрақұрылымдық жұмыстардың ауқымынан да аңғаруға болады. Қазір Ақтөбе өңірінде ауылдарды сумен және газбен қамтамасыз ету бағытында бірқатар жоба жүзеге асырылып жатыр. Мұндай жұмыстардың барлығында инженерлік желілерге арналған құбырлар мен өзге де құрылыс материалдары қажет. Демек, жергілікті өндірушілер үшін тұрақты әрі ауқымды нарық қалыптасып отыр. Ендігі міндет – сол мүмкіндікті тиімді пайдалану.
Облыс әкімі инфрақұрылымдық жобаларды іске асыру кезінде жергілікті жерде өндірілетін өнімдерді барынша пайдалануға назар аудару қажет екенін айтты. Оның пікірінше, авторлық қадағалау құжаттарында да жергілікті өнімді қолдануға қатысты талаптарды қарастыру маңызды. Бұл жергілікті кәсіпорындардың тапсырыс көлемін арттыруға, өндірісін жоспарлауға және жаңа инвестиция тартуға мүмкіндік береді.
Мұндай тәсілдің тағы бір артықшылығы – бюджет қаражатының өңір экономикасында қалуы. Егер құрылыс немесе инфрақұрылым жобасына қажетті өнім жергілікті кәсіпорыннан сатып алынса, сол қаражаттың белгілі бір бөлігі кәсіпорынның дамуына, жұмысшылардың жалақысына, салық төлеуге және басқа да қызмет түрлеріне жұмсалады. Яғни, бір ғана тапсырыс бірнеше экономикалық бағытқа әсер етеді.
Бұл ретте жергілікті өнімді пайдалану міндетті түрде сапа талаптарынан бас тарту дегенді білдірмейді. Керісінше, нарықтағы сұраныстың артуы кәсіпорындарды өнім сапасын жетілдіруге, өндіріс технологиясын жаңартуға және бәсекеге қабілеттілікті арттыруға ынталандырады. Тұрақты тапсырыс алған кәсіпкер өндірістік қуатын кеңейтуге, жаңа жабдық алуға және білікті мамандар тартуға мүмкіндік алады.
«QazTechPlast» кәсіпорнының қазіргі жұмысы осы үдерістің бір мысалы. Өндіріс орны іске қосылғаннан бері онда тұрақты жұмыс орындары қалыптасып, өңірдің инженерлік инфрақұрылымына қажетті өнімді өзінде шығару мүмкіндігі пайда болды. Ендігі кезеңде өндірістік қуатты арттырып, өнім көлемін көбейту кәсіпорынның да, өңірдің де мүддесіне сай келеді.
Асхат Шахаров кәсіпкерлерді қолдау шараларын жалғастырудың маңызын атап өтті. Өйткені өндірісті дамыту бір күнде шешілетін мәселе емес. Кәсіпкерге қаржыландырудан бөлек, тұрақты тапсырыс, инженерлік инфрақұрылым, білікті кадр және қолайлы бизнес ортасы қажет. Осы факторлар бір арнаға тоғысқанда ғана өндірістің ұзақ мерзімді дамуына жол ашылады.
«Кәсіпкерлерді қолдауды жалғастырып, өндірістік қуаттарды кеңейту және сұранысқа ие өнім көлемін арттыру маңызды. Бұл жаңа жұмыс орындарын ашып, өңірдің өндірістік әлеуетін нығайтуға мүмкіндік береді», – деді облыс әкімі.
Шын мәнінде, өңір экономикасының тұрақтылығы тек ірі кәсіпорындардың көрсеткіштерімен өлшенбейді. Оның негізінде осындай орта және шағын өндіріс орындарының күнделікті жұмысы жатыр. Бір кәсіпорын ондаған адамды жұмыспен қамтыса, бірнеше кәсіпорын жүздеген, мыңдаған адамға табыс көзін қалыптастырады. Өндіріс көбейген сайын оған қызмет көрсететін бизнес те қатар дамиды.
Бүгінде ішкі нарықты өз өнімімізбен қамтамасыз ету мәселесі бұрынғыдан да маңызды. Өзінде өндірілетін өнімнің үлесі жоғары өңір сыртқы нарықтағы өзгерістерге біршама төзімді келеді. Сонымен қатар жергілікті кәсіпорындардың көбеюі өңірдің экономикалық дербестігін арттырады. Сондықтан отандық өндірісті қолдау – уақытша науқан емес, ұзақ мерзімді экономикалық саясаттың маңызды бағыты.
Ақтөбе облысында инфрақұрылымдық жобалардың жүзеге асуы жергілікті кәсіпкерлер үшін осындай мүмкіндік қалыптастырып отыр. Ендігі мәселе – сол сұранысты өңір өндірісінің дамуына бағыттай білу. Бұл жерде мемлекет пен бизнестің өзара іс-қимылы шешуші рөл атқарады.
«QazTechPlast» сияқты кәсіпорындардың жұмысы жергілікті өндірістің нақты сұранысқа жауап бере алатынын көрсетеді. Бастысы – мұндай өндірістерді бір жолғы жоба ретінде емес, өңір экономикасының тұрақты бөлігі ретінде қарастыру.
Өйткені өндірістің дамуы – жаңа жұмыс орны, жаңа салық түсімі, жаңа кәсіпкерлік бастама. Ал оның түпкі нәтижесі – өңір халқының әл-ауқатының артуы.
Сондықтан Ақтөбеде жергілікті өнімді инфрақұрылымдық жобаларға кеңінен тарту бастамасы өндірісті қолдаудың қарапайым тетігі ғана емес, өңір экономикасын іштен күшейтуге бағытталған маңызды қадам деуге болады. Өз кәсіпорындары өндіретін өнімді өзі тұтынатын, кәсіпкерлеріне мүмкіндік беретін және өндірістік қуатын жылдан-жылға арттыратын өңірдің экономикалық іргесі де берік болады.
