Алматы облысының экономикалық дамуындағы оң өзгерістер бюджет кірістерінің көлемінен де анық байқалады. Өңір биыл мемлекеттік бюджетке салықтар мен басқа да міндетті төлемдер түрінде 1,5 трлн теңге түсіруді жоспарлап отыр. Бұл – облыс тарихындағы ең жоғары межелердің бірі. Мұндай көрсеткіштің қалыптасуы өндірістің ұлғаюы, инвестициялық жобалардың көбеюі және кәсіпкерлік белсенділіктің артуымен тікелей байланысты.
Былтырдың өзінде облыс мемлекеттік бюджетке алғаш рет 1,1 трлн теңгеден астам қаржы аударды. Оның 490,5 млрд теңгесі республикалық қазынаға бағытталса, 628,6 млрд теңгесі жергілікті бюджетке түсті. Яғни, өңірдің өз кіріс базасы нығайып, әлеуметтік-экономикалық міндеттерді шешуге арналған қаржылық мүмкіндігі кеңейіп келеді.
Экономиканың нақты өсімін облыстағы донор аумақтардың көбеюінен де аңғаруға болады. Бұрын облыстық бюджетке қаржы аударып келген Іле және Қарасай аудандарына кейін Талғар, Еңбекшіқазақ, Жамбыл аудандары, сондай-ақ Қонаев пен Алатау қалалары қосылды. Нәтижесінде облыстағы донор аумақтардың саны екіден жетіге жетті.
Бұл – жай ғана статистикалық өзгеріс емес. Донор аудандардың қатарының кеңеюі сол аумақтарда экономикалық белсенділіктің артқанын білдіреді. Өндіріс іске қосылып, кәсіпкерлік өріс алған сайын салық базасы да кеңейеді. Ал бюджетке түсетін қаржының көбеюі өз кезегінде өңірдің әлеуметтік және инфрақұрылымдық жобаларын қаржыландыру мүмкіндігін арттырады.
Соңғы жылдары облыста ірі инвестициялық жобалардың қолға алынуы осы үдерісті жеделдетті. KT&G, PepsiCo және «Жетісу Вольфрамдары» сияқты компаниялардың жаңа өндірістерді іске қосуы өңірдің өнеркәсіптік әлеуетін күшейтті. Іле ауданында ФМК мен JTI кәсіпорындарының өндірістік қуаттарын кеңейтуі де бюджет түсімдерінің ұлғаюына ықпал етті.
Демек, бүгінгі салық түсімдерінің артында нақты өндіріс пен жаңа инвестициялар тұр. Бір кәсіпорынның іске қосылуы тек өнім көлемін арттырып қоймайды. Ол жаңа жұмыс орындарын қалыптастырады, қызмет көрсету саласына сұраныс туғызады, логистика мен саудаға серпін береді. Мұның барлығы түптеп келгенде бюджет кірісінің өсуіне әсер етеді.
Донор аудандардың облыстық бюджетке аударып отырған қаражаты да осы өзгерістің ауқымын көрсетеді. Алматы облысының Экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының басшысы Асылан Ораздың айтуынша, 2024 жылы донор аудандар облыстық бюджетке 276,5 млрд теңге аударған. 2025 жылы бұл көрсеткіш 292,5 млрд теңгеге дейін өсті. Ал биылғы жылдың алғашқы алты айында 241,9 млрд теңге түскен. Жыл қорытындысы бойынша бұл бағыттағы жоспар 542,6 млрд теңге болып белгіленген.
Облыстағы ең ірі донор аумақ – Іле ауданы. Өткен жылы аудан облыстық бюджетке 249,3 млрд теңге аударса, биылғы алты айдың өзінде бұл көрсеткіш 165,2 млрд теңгеге жеткен. Осылайша ауданның алғашқы жартыжылдықтағы үлесі облыстық бюджет кірістерінің 42,4 пайызын құрады.
Іле ауданының көрсеткіші облыстағы өндірістік және кәсіпкерлік белсенділіктің шоғырланғанын көрсетеді. Мұнда ірі кәсіпорындармен қатар, өндірістік қуатын кеңейтіп жатқан компаниялар да бар. Сондықтан ауданның бюджетке қосатын үлесі жыл өткен сайын артып келеді.
Жалпы, Алматы облысының қазіргі экономикалық ахуалы өңірдің тек қаржылық көрсеткіштерін жақсартып қана қоймай, оның экономикалық құрылымының да өзгеріп келе жатқанын байқатады. Бұған дейін жекелеген аудандардың ғана экономикалық салмағы басым болса, бүгінде донор аумақтардың қатары кеңейіп отыр.
Бұл ретте алдағы міндет – қалыптасқан қарқыннан айырылмай, жаңа өндірістерді тарту және жұмыс істеп тұрған кәсіпорындардың қуатын арттыру. Инвестиция көлемін көбейту, кәсіпкерлікке қолайлы жағдай жасау және өндірістік жобаларды қолдау арқылы облыстың салық базасын одан әрі кеңейтуге мүмкіндік бар.
Қазіргі өсім сақталған жағдайда Алматы облысының 2029 жылға қарай республикалық бюджетке қаржы аударатын донор өңір мәртебесіне ие болу мүмкіндігі жоғары. Бұл өңір үшін экономикалық тұрғыдан маңызды белес болмақ.
Донор өңір болу – бюджетке көп қаржы түсірудің ғана көрсеткіші емес. Бұл – экономиканың өз шығынын өтеумен шектелмей, елдің ортақ қазынасына үлес қоса алатын деңгейге жеткенін білдіреді.
Алматы облысының бүгінгі көрсеткіштері осы мақсатқа қарай қозғалыс бар екенін көрсетіп отыр. 1,5 трлн теңгелік биылғы жоспар – бір жылдық меже болғанымен, оның астарында өңірдің өндірістік әлеуетін арттыруға, инвестиция тартуға және кәсіпкерлікті дамытуға бағытталған ұзақ мерзімді экономикалық саясат жатыр.
