Халықаралық археологтар күніне орай Тараз қаласында тарихтан сыр шертетін ерекше көрме ашылды. «Ежелгі Тараз ескерткіштері» мемлекеттік тарихи-мәдени музей-қорығында ұйымдастырылған «Тараз археологиясы: Қарахан мемлекетінен қалған нумизматикалық жәдігерлер» атты көрме көне шаһардың өткенін жаңа қырынан таныстыруды мақсат еткен.
Көрмеге Тараз аумағындағы археологиялық қазба жұмыстары кезінде табылған Қарахан мемлекеті дәуіріне тиесілі 104 нумизматикалық жәдігер қойылды. Олардың арасында әр кезеңнің ақша айналымынан хабар беретін көне тиындармен қатар, археологиялық зерттеулер барысында анықталған басқа да құнды олжалар бар.
Көзге шағын ғана болып көрінген көне тиындардың тарихи маңызы зор. Өйткені олардың әрқайсысы белгілі бір дәуірдің экономикалық тынысын, сауда қатынасын және сол кезеңдегі мемлекеттер арасындағы байланыстарды зерттеуге мүмкіндік береді. Археологтар үшін тиынның жасалған материалы, салмағы, таңбасы, жазуы мен бейнесі – өткен тарихты қалпына келтіруге көмектесетін маңызды дерек.
Көрмеде ұсынылған жәдігерлер Қарахан мемлекеті кезеңіндегі Тараздың экономикалық тұрғыдан өркендеген қалалардың бірі болғанын көрсетеді. Орта ғасырларда шаһар Ұлы Жібек жолының бойында орналасып, Шығыс пен Батысты жалғаған сауда бағыттарының маңызды бекеттерінің біріне айналған. Бұл жерден түрлі тауарлар ғана емес, мәдениет пен білім, өнер мен технология да тараған.
Көне тиындардың Тараз жерінен табылуы да кездейсоқ емес. Қаладағы қызу сауда-саттық пен экономикалық байланыстар ақша айналымының дамуына ықпал еткен. Сондықтан нумизматикалық жәдігерлерді зерттеу арқылы сол дәуірдегі қаланың әлеуметтік-экономикалық жағдайы туралы тың мәліметтер алуға болады.
Музей-қорық қызметкерлері көрме барысында келушілерге жәдігерлердің тарихын таныстырып, олардың археологиялық тұрғыдан қалай зерттелетінін түсіндірді. Әсіресе көне тиындардың табылған орны мен тарихи кезеңін анықтау, олардың ерекшеліктерін салыстыру және ғылыми айналымға енгізу жұмыстарына қатысты мәліметтер көпшілік қызығушылығын тудырды.
Көрменің тағы бір ерекшелігі – археологиялық мұраны тек музей сөресіндегі жәдігер ретінде емес, Тараздың мыңжылдық тарихын танытатын маңызды дерек ретінде көрсетуінде. Әрбір тиын арқылы көне шаһардың тыныс-тіршілігі, саудагерлердің жүріп өткен жолы, сол кезеңдегі экономикалық қарым-қатынастар туралы түсінік қалыптасады.
Бүгінде Тараздың археологиялық мұрасын зерттеу жұмыстары жалғасып келеді. Қала аумағындағы әрбір қазба жұмысы тарихтың жаңа бетін ашып, бұрын белгісіз болған деректерді ғылыми айналымға енгізуге мүмкіндік береді. Ал музейлерде ұйымдастырылатын мұндай көрмелер сол ғылыми еңбектің нәтижесін көпшілікке жеткізудің маңызды жолы саналады.
Қарахан дәуірінен жеткен 104 нумизматикалық жәдігер – уақыт қойнауында сақталған шағын ғана тарихи белгілер. Дегенмен олардың әрқайсысы Тараздың Ұлы Жібек жолы бойындағы ірі мәдени әрі сауда орталығы болғанын дәлелдейтін құнды дерек. Көне тиындарға үңілу арқылы келушілер бір сәтке ортағасырлық Тараздың тарихына саяхат жасап, ғасырлар бұрынғы өркениеттің ізін сезіне алады.
