Жетісуда қант қызылшасын жинау науқаны қызған шақта өңірдегі екі қант зауыты да жұмысын бастады. Ақсу мен Көксу кәсіпорындары шаруалардан тәтті түбір қабылдап, оны қайта өңдеуге кірісті. Биыл зауыттарға түсетін шикізат көлемі де, өңірдегі қызылша алқабы да ұлғайып отыр. Бұл қант өндірісінің жылдық көрсеткішін арттыруға мүмкіндік бермек.
Өңірде биыл қант қызылшасы 13,5 мың гектарға егілді. Былтыр бұл көрсеткіш 12,2 мың гектар болған. Яғни, шаруалар тәтті түбір егілетін алқапты 1,3 мың гектарға ұлғайтқан. Енді егістіктен жиналған өнімді уақыт оздырмай зауыттарға жеткізу маңызды. Осыған байланысты кәсіпорындар қабылдау жұмыстарын алдын ала ұйымдастырып, шаруашылықтарға өнім тапсыру кестесін бекіткен.
Қант зауыттарына түсетін шикізат көлемі де қомақты. Маусым соңына дейін екі кәсіпорында 585 мың тонна өнім өңделмек. Оның 374 мың тоннасы Көксу зауытына, 211 мың тоннасы Ақсу кәсіпорнына тиесілі. Өңдеу нәтижесінде 101 мың тонна қант өндіру жоспарланып отыр. Оның басым бөлігі, яғни 71 мың тоннасы қант қызылшасынан алынбақ.
Қазір шаруалар үшін негізгі жұмыс – жиналған өнімді зауытқа уақытында жеткізу. Жарлыөзек ауылдық округіндегі «Қыдырәлі» шаруа қожалығы да науқанға кірісіп, қызылшасын Көксу зауытына жөнелте бастаған. Шаруашылықтың өнімін тасымалдаумен айналысатын Әсет Шеңгелбаевтың айтуынша, қабылдау бекетінде кезек болғанымен, жұмыс жүйелі ұйымдастырылған. «Күніне 3-4 рейс жасаймыз. Кезек бойынша өнімді өткізіп жатырмыз. Соңғы жылдары өнімділік жақсы болды, биылғы көрсеткіш те жоғары», – дейді ол.
Ақсу зауытына да алғашқы өнімдер түсе бастады. «Дархан» шаруа қожалығы биыл 15 гектарға қант қызылшасын орналастырған. Шаруашылық жетекшісі Нұржұма Тілеуліұлы өнім жинауды 23 қыркүйекте бастағанын айтады. Қазір әр гектардан шамамен 50 центнер өнім алынуда.
Шикізат көлемінің артуы зауыттардың өз өндірістік мүмкіндігін қайта қарауына да себеп болып отыр. Көксу қант зауытында кәсіпорынды жаңғырту жұмыстары кезең-кезеңімен жүзеге асырылуда. Негізгі мақсат – жылдық өңдеу қуатын 250 мың тоннадан 500 мың тоннаға дейін жеткізу. Жобаға 29 миллиард теңге инвестиция тартылған, жаңғыртуды 2027 жылы аяқтау жоспарланған.
Кәсіпорында өндірісті жаңарту тек қуатты арттырумен шектелмейді. Жаңа жабдықтардың арқасында қызылшаны қабылдау мен өңдеу жылдамдығын көбейту көзделген. Зауыт басшылығының мәліметінше, жаңғырту аяқталғаннан кейін кәсіпорын тәулігіне 5 мың тоннаға дейін шикізат өңдей алады. Бұл жиналған қызылшаның ұзақ уақыт қоймада сақталмай, қысқа мерзім ішінде өңделуіне мүмкіндік береді.
Көксу зауытында өндірістік маусымға дайындық кезінде де бірқатар жұмыс атқарылған. Жөндеу жұмыстары аяқталып, қызылша қабылдайтын техника дайындалды. Зертхана жаңа жабдықтармен қамтамасыз етілді. Сонымен қатар екі қазандық табиғи газға ауыстырылып, жаңа қызылша кескіштер мен әк-газ пеші орнатылды. Электр цехындағы жоғары кернеулі жабдықтар сынақтан өткізілді.
Кәсіпорында қазір 400 адам еңбек етеді. Өңдеу көлемі ұлғайған сайын жұмысшылар саны да көбеймек. Бұл ретте зауыттарды жаңғырту тек өндіріс көрсеткіштеріне емес, өңірдегі жұмыспен қамтуға да әсер етеді.
Ақсу қант зауытында да осындай жаңғырту жоспары бар. Кәсіпорынның жылдық өңдеу қуатын 350 мың тоннадан 600 мың тоннаға дейін арттыру көзделген. Жобаның құны 25 миллиард теңге. Жұмыстарды 2028 жылы аяқтау жоспарланып отыр.
Екі кәсіпорынның қатар жаңғыртылуы өңірдегі қант өндірісінің шикізат базасы кеңейіп келе жатқан кезеңге тұспа-тұс келді. Шаруалар егіс көлемін арттырып, өнімділікті көтеруге ұмтылса, зауыттар қабылдау және өңдеу мүмкіндігін көбейтіп жатыр. Яғни, қант қызылшасын егістіктен бастап дайын өнімге дейін жеткізетін өндірістік тізбектің бірнеше буынында қатар өзгеріс жүріп жатыр.
Жетісудағы биылғы науқанның ерекшелігі де осында. Өңірде қызылша егілетін жер көбейіп қана қоймай, оны өңдейтін кәсіпорындардың техникалық мүмкіндігі де артып келеді. Егер жоспарланған көрсеткіштер орындалса, маусым қорытындысында екі зауыт 585 мың тонна өнім өңдеп, 101 мың тонна қант өндіреді. Бұл ауыл шаруашылығы мен өңдеу өнеркәсібінің өзара байланысын күшейтіп, өңірдің қант өндірісіндегі әлеуетін арттыруға бағытталған жұмыстардың нәтижесін көрсетеді.
