Арктикадағы мұздың еруі Қазақстанның батысындағы климатқа әсер етуі мүмкін

0 3

Арктикадағы жаһандық жылыну үдерісі әлемнің әр түкпіріндегі климаттық жағдайға ықпал етуі мүмкін. Ғалымдар Солтүстік Мұзды мұхиттағы мұз жамылғысының қысқаруы Еуразияның бірқатар аумағында жазғы жауын-шашын мөлшерінің азаюына әкелуі ықтимал екенін анықтады. Оның ішінде Қазақстанның батыс өңірлері де бар. Бұл өзгеріс алдағы уақытта ауыл шаруашылығы, су ресурстары және экологиялық ахуал үшін қосымша тәуекелдер туындатуы мүмкін.

Frontiers in Water ғылыми журналында жарияланған зерттеуге сәйкес, Баренц және Кар теңіздеріндегі қысқы мұз көлемінің азаюы Еуразиядағы атмосфералық айналымға әсер етеді. Соның салдарынан кейбір аймақтарда жаз мезгілінде құрғақ әрі ыстық ауа райының қалыптасуына қолайлы жағдай туындауы мүмкін.

Зерттеушілер 1940 жылдан бергі климаттық көрсеткіштерді саралап, Арктикадағы мұз жамылғысының өзгерісі мен Еуразия аумағындағы жауын-шашын деңгейі арасындағы байланысты қарастырған. Талдау нәтижесінде мұз көлемі азайған кезеңдер мен жазғы ылғал тапшылығы байқалған аумақтар арасында белгілі бір заңдылық бары анықталған.

Ғалымдардың назар аударған географиялық аумағына Шығыс Еуропа, Украина, Молдова, Румыния және Қазақстанның батыс бөлігі кіреді. Мамандардың пікірінше, Арктикадағы температураның жоғарылауы атмосфералық процестердің қалыпты жүру тәртібін өзгертіп, алыс аймақтардағы ауа райына да әсер етуі мүмкін.

Бұл мәселе Қазақстан үшін айрықша маңызға ие. Себебі еліміздің батыс өңірлері климаттық тұрғыдан қуаң аймақтарға жатады. Жауын-шашынның азаюы мен ауа температурасының жоғарылауы топырақтағы ылғал қорын төмендетіп, жайылымдардың жағдайына және егін шаруашылығына кері ықпал етуі ықтимал. Сонымен бірге су ресурстарын тиімді пайдалану мәселесі де өзекті бола түсуі мүмкін.

Климаттық өзгерістердің ауқымы Арктикадағы жылыну қарқынымен де байланысты. БҰҰ сарапшыларының болжамынша, атмосфераға көмірқышқыл газының таралуы айтарлықтай шектелмесе, XXI ғасырдың соңына қарай Баренц және Кар теңіздеріндегі су температурасы 4-5 градусқа дейін көтерілуі мүмкін. Мұндай жағдайда мұз жамылғысының одан әрі қысқару қаупі артады.

Жалпы, мұздықтардың еруі – қазіргі климаттық дағдарыстың маңызды көрсеткіштерінің бірі. Соңғы 50 жылда әлемде шамамен 11 триллион тонна мұз ерігені туралы дерек келтіріледі. Бұл өзгерістер табиғи экожүйелерге ғана емес, әлемдік мұхит деңгейіне, су айналымына және климаттық тепе-теңдікке де әсер етеді.

Зерттеушілер жаңа ғылыми тұжырымдар климаттық қауіптерді алдын ала бағалауға мүмкіндік беретінін атап өтеді. Әсіресе құрғақшылық қаупі бар мемлекеттер үшін мұндай деректердің практикалық маңызы зор. Олар су қорын жоспарлау, ауыл шаруашылығын климаттық өзгерістерге бейімдеу және төтенше табиғи құбылыстардың алдын алу шараларын жетілдіруге негіз бола алады.

Дегенмен ғалымдар Арктикадағы мұздың азаюы мен белгілі бір өңірлердегі құрғақшылық арасындағы байланысты нақты бір жылға арналған ауа райы болжамы ретінде қабылдамау керектігін ескертеді. Бұл – ұзақ мерзімді климаттық үрдістерді түсінуге көмектесетін ғылыми тұжырым. Сондықтан Қазақстан үшін де климаттық мониторингті күшейтіп, су ресурстарын басқару мен экологиялық қауіпсіздік мәселелеріне басымдық беру маңызды.