Танысыңыздан келген бір ғана хабарлама қаржылық шығынға әкелуі мүмкін. Солтүстік Қазақстан облысында киберқылмыскерлер азаматтардың Telegram және WhatsApp аккаунттарын иемденіп, олардың атынан жақындарына ақша сұрап жазатын болған. Қаскөйлердің айласына алданған тұрғындар қаражатын жоғалтуы мүмкін. Өңір полициясы осындай алаяқтықтың 14 дерегін тіркеді.
Қылмыскерлердің негізгі тәсілі – адамның сеніміне кіру. Олар алдымен таныс аккаунттан белгілі бір байқауға қатысып жатқан қызға дауыс беруді сұрайтын хабарлама жібереді. «Сашаға дауыс берші» деген өтінішпен бірге арнайы сілтеме ұсынылады. Хабарлама сенімді көрінгенімен, оның мақсаты басқа болуы мүмкін. Сілтемеге өткен пайдаланушы мессенджердегі аккаунтына қол жеткізуден айырылып қалу қаупіне тап болады.
Аккаунтты қолға түсірген алаяқтар енді оның иесінің атынан әрекет етеді. Олар байланыстағы адамдарға хабарласып, уақытша қарыз сұрайды. Мысалы, «80 мың теңге жібере тұршы, кешке қайтарамын» деген өтініш жолдап, ақшаны шұғыл аударуды талап етуі мүмкін. Хабарлама таныс адамнан келгендей көрінгендіктен, алушы күмәнданбай, ақшаны көрсетілген есепшотқа жіберіп қоюы ықтимал. Ал аккаунт иесі бұл уақытта өз парақшасына кіре алмай, оның атынан жасалып жатқан әрекеттерден хабарсыз қалуы мүмкін.
СҚО полиция департаменті бастығының бірінші орынбасары Әлібек Құжахметовтің мәліметінше, облыста осындай схемаға қатысты 14 жағдай тіркелген. Құқық қорғау органдары алаяқтардың Telegram-мен қатар, кеңінен қолданылатын WhatsApp мессенджерін де пайдаланатынын ескертеді. Сондықтан күмәнді хабарламаны тексермей, бірден әрекет етуге болмайды.
Алаяқтардың тағы бір амалы – фотосуреттерге қатысты хабарламалар жіберу. «Мына суреттегі сен емессің бе?» деген мәтінмен бірге белгісіз сілтеме келуі мүмкін. Мұндайда қызығушылыққа ерік беріп, сілтемені аша салу қауіпті. Оның артында зиянды бағдарлама немесе жеке мәліметтерді қолға түсіруге арналған жалған сайт тұруы ықтимал.
Полиция тұрғындарға қарапайым қауіпсіздік ережелерін сақтауды ұсынады. Біріншіден, күмәнді сілтемелерге өтпеңіз және мессенджерге келген растау кодтарын ешкімге бермеңіз. Екіншіден, танысыңыз ақша сұраса, оған телефон арқылы тікелей хабарласып, өтініштің рас екенін анықтаңыз. Үшіншіден, аккаунтыңызға бөтен адамның кіргенін байқасаңыз, қауіпсіздік баптауларын дереу тексеріп, жақындарыңызға ескертіңіз. Егер ақша аударып қойған болсаңыз, банкке жедел хабарласып, полицияға арыз беріңіз.
Кибералаяқтар адамдардың сенімін өз пайдасына жаратып, күн сайын түрлі тәсілдерді қолдануда. Сондықтан таныс адамның атынан келген хабарламаның өзі күмән тудырса, оны тексермей шешім қабылдамаған жөн. Бір сілтемені ашпас бұрын немесе ақша аудармас бұрын нақтылап алу – алаяқтардың құрбаны болмаудың ең қарапайым әрі тиімді жолы.
