Бір шығарманы бірнеше адамның әртүрлі қабылдауы – әдебиеттің қызығы да, құндылығы да осында. Бір оқырман кейіпкердің тағдырынан өзіне жақын дүниені көрсе, екіншісі сол оқиғадан қоғамның мәселесін аңғарады. Үшіншісі автордың айтпағын басқа қырынан түсінуі мүмкін. Түркістанда қолға алынған жаңа әдеби бастама дәл осындай еркін ой алмасуға мүмкіндік беруді көздейді.
«Бірге оқимыз, бірге ойлаймыз!» деп аталған жаңа әдеби алаңның алғашқы отырысы Оралхан Бөкейдің «Атау-кере» романына арналды. Кітапты жеке оқып қана қоймай, шығарма жайлы ортақ пікір қалыптастыруға бағытталған кездесуге жастар, әдебиетсүйер қауым және қаламгерлер қатысты.
Басқосудың өзегі – шығарманы талдап шығу ғана емес, кітаптың оқырманға әсерін анықтау болды. Сондықтан қатысушыларға белгілі бір дайын тұжырым ұсынылған жоқ. Керісінше, әркімнің өз ойын айтуына, кейіпкерлердің іс-әрекетіне баға беруіне және шығармада көтерілген мәселелерге қатысты жеке пікірін білдіруіне мүмкіндік жасалды.
«Атау-кере» романының таңдалуы да кездейсоқ емес. Оралхан Бөкейдің шығармаларында адам табиғаты, мінез, жалғыздық, рухани ізденіс секілді мәселелер кеңінен көрініс табады. Жазушы кейіпкерлерінің ішкі әлемін суреттеу арқылы оқырманды өзіне сұрақ қоюға жетелейді. Осы ерекшелік шығарманы пікірталасқа қолайлы туынды етеді.
Кездесу барысында романның оқиғасы мен кейіпкерлер тағдырына қатысты әртүрлі пікір айтылды. Қатысушылар шығармадағы адам мен қоғам арақатынасына, рухани құндылықтардың салмағына, кейіпкерлердің таңдауы мен мінезіне тоқталды. Бір мәселенің өзіне қатысты бірнеше көзқарастың қатар айтылуы басқосудың пікірталастық сипатын күшейте түсті.
Әдеби шығарманы талқылаудың осындай форматы жастар үшін де маңызды. Өйткені кітап оқу тек мәтінді түсінумен шектелмейді. Оқырман өз ойын жүйелеп, оны өзгелерге жеткізуді, өзге пікірді тыңдауды және қажет болса, өз көзқарасын қайта қарауды үйренеді. Мұндай орта әсіресе жастардың сыни ойлау қабілетін дамытуға ықпал етеді.
Жиында Түркістан облыстық «Қоғамдық келісім» мекемесінің басшысы Эльмира Жанғазиева кітап оқу мәдениетін қалыптастырудың маңызына назар аударды. Оның пікірінше, жастарды кітап оқуға шақырумен қатар, оқыған дүниесін талқылауға жағдай жасау қажет. Себебі оқырманның кітаптан алған әсері мен ойы ортаға түскен кезде әдебиеттің тәрбиелік әрі танымдық мүмкіндігі кеңейе түседі.
Кездесуге арнайы келген ақындар да талқылауға белсенді қатысты. Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты, Қазақстан Жазушылар одағы Түркістан облыстық филиалының төрағасы Айдар Сейдазым шығарма мен автор шығармашылығына қатысты пікірін білдірсе, «Оңтүстік Қазақстан» газетінің тілшісі, ақын Бауыржан Ерман туындының мазмұны мен әдеби ерекшеліктеріне тоқталды. Осы арқылы оқырмандар шығарманы кәсіби қаламгерлердің көзқарасы арқылы да саралауға мүмкіндік алды.
Әдеби кешті Қазақстан Республикасы Ақпарат саласының үздігі, журналист Төребек Байтасов жүргізді. Еркін форматтағы әңгіме барысында кітапқа қатысты пікірлер бір арнаға тоғысып, шығармадағы жекелеген мәселелер төңірегінде ой қозғалды.
Жаңа әдеби алаңның басты ерекшелігі – оның бір ғана кітаппен немесе бір кездесумен шектелмеуінде. Ұйымдастырушылар алдағы уақытта қазақ әдебиетінің таңдаулы шығармаларымен қатар, әлем әдебиетінің үздік туындыларын да оқырман назарына ұсынуды жоспарлап отыр. Яғни әр басқосу жаңа шығармаға, жаңа пікірге және жаңа талқылауға арналмақ.
Мұндай бастамалардың кітап оқу мәдениетін қалыптастыруда өзіндік орны бар. Себебі бүгінгі оқырман үшін шығарманы таңдау ғана емес, оны бірге талқылайтын ортаның болуы да маңызды. Кітап жайлы пікірлесетін орта көбейген сайын оқуға деген қызығушылықтың да артуына мүмкіндік бар.
Мемлекет басшысының «Кітап оқитын ұлт» жобысы аясында ұйымдастырылған бұл бастама да осы мақсатқа бағытталған. Жоба аясындағы іс-шараларды тек кітап оқуға шақыратын науқан ретінде емес, оқырман қауымды біріктіретін тұрақты мәдени орта қалыптастырудың бір тетігі ретінде қарастыруға болады.
Түркістанда басталған жаңа әдеби алаңның атауы да оның негізгі ұстанымын аңғартады: бірге оқу, бірге ойлану және бірге пікір алмасу. Бір кітаптың айналасына жиналған оқырмандардың ойы әртүрлі болғанымен, олардың ортақ мақсаты – әдебиетті түсіну, талдау және одан өзіне қажетті ой түю.
Ал алғашқы басқосудың Оралхан Бөкейдің «Атау-кере» романына арналуы әдеби пікірталасты мазмұнды шығармадан бастауға мүмкіндік берді. Ендігі кезекте оқырман қауым жаңа шығармалармен жүздесіп, әр кітаптың төңірегінде өзара ой бөліспек. Осылайша Түркістандағы жаңа алаң кітап оқуды жеке әдеттен ортақ мәдени үрдіске айналдыруға бағытталған тұрақты әдеби орта ретінде қалыптаса түспек.
