Маңғыстауда ұлттық сусынды ұлықтаумен қатар, балалардың дұрыс тамақтануына бағытталған жаңа бастама қолға алынды. Қыркүйек айынан бастап Жаңаөзен қаласындағы 25 мектептің оқушылары мектеп асханаларынан жергілікті жерде өндірілген түйе сүтінен дайындалатын шұбат ішетін болады. Бұл – ұлттық сусынды оқушылардың күнделікті тамақтану рационына жүйелі түрде енгізуге бағытталған Қазақстандағы алғашқы жобалардың бірі.
Жобаның жүзеге асуына Жаңаөзен қаласында жаңа өндіріс орнының іске қосылуы мүмкіндік берді. 26 тамызда қалада «Нар-Бота» шұбат құю цехының салтанатты ашылу рәсімі өтті. Өндіріс орнының ашылуына Маңғыстау облысының әкімі Нұрдәулет Қилыбай, ел ағалары, кәсіпкерлер мен қоғам өкілдері қатысып, жаңа кәсіпорынның жұмысымен танысты.
Шұбаттың мектеп мәзіріне енуі кездейсоқ таңдау емес. Маңғыстау – түйе шаруашылығы ежелден дамыған өңірлердің бірі. Сондықтан жергілікті жерде өндірілетін ұлттық сусынды балалардың дастарханына ұсыну бір мезетте бірнеше маңызды мәселені шешуге мүмкіндік береді. Бір жағынан, оқушылардың құнарлы әрі табиғи өнім тұтынуына жағдай жасалса, екінші жағынан, жергілікті ауылшаруашылығы өндірушілерінің өніміне тұрақты нарық қалыптасады.
Бұл бастаманы Маңғыстау облысының әкімі Нұрдәулет Қилыбай көтерген. Жоба ең алдымен жас ұрпақтың денсаулығын нығайтуға, дұрыс тамақтану мәдениетін қалыптастыруға және табиғи өнімдерді тұтынуды арттыруға бағытталған.
– Балалар – біздің болашағымыз. Сондықтан олардың денсаулығы мен құнарлы тамақтануы басты басымдықтардың бірі болуға тиіс. Бүгін Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев фастфуд өнімдерінің агрессивті жарнамасы мәселесіне және өскелең ұрпақтың денсаулығын қорғауға ерекше көңіл бөлу қажеттігіне назар аударды. Шұбатты мектеп ас мәзіріне енгізу бастамамыз – осы бағыттағы нақты қадам. Сонымен қатар бұл – отандық өндірісті қолдау, ауыл шаруашылығы мен түйе шаруашылығын дамыту, жергілікті өндірушілер үшін тұрақты нарық қалыптастыру. Табиғи әрі сапалы жергілікті өнімдердің балаларымызға қолжетімді болуын қамтамасыз етуіміз керек, – деді облыс әкімі.
Түйе сүтінен жасалатын шұбат – халқымыздың дәстүрлі тағамдық өнімдерінің бірі. Оның құрамында ақуыз, кальций, фосфор, В тобының дәрумендері және ағзаға қажетті басқа да қоректік заттар бар. Осы тұрғыдан алғанда ұлттық сусынды мектеп оқушыларының тамақтану жүйесіне енгізу – дәстүр мен қазіргі заман талабын сабақтастыратын бастама.
Жаңаөзенде ашылған «Нар-Бота» өндірістік цехы бұл жобаны тұрақты жүзеге асыруға қажетті мүмкіндік қалыптастырады. Жалпы аумағы 300 шаршы метр болатын кәсіпорын жылына 400 тоннаға дейін өнім өндіруге қауқарлы. Мұнда түйе сүтін қабылдау, өңдеу, шұбат дайындау, дайын өнімді құю және сақтау жұмыстары бір жүйеге келтірілген.
Өндіріс орнының басты ерекшелігі – өнімнің жергілікті жерде дайындалуында. Түйе сүті шаруашылықтардан қабылданып, арнайы технологиялық процестерден өтеді. Дайын өнім белгіленген талаптарға сай қапталып, сақтауға жөнелтіледі. Осылайша тұтынушыға жететін өнімнің сапасы мен өндірістік тізбегі тұрақты бақылауда болады.
Жаңа цехтың іске қосылуы тек мектеп оқушыларын шұбатпен қамтамасыз етумен шектелмейді. Өндірістің тұрақты жұмыс істеуі өңірдегі түйе шаруашылығына да серпін бермек. Өйткені кәсіпорынға тұрақты көлемде шикізат қажет. Бұл өз кезегінде түйе өсіретін шаруашылықтардың өнімін өткізудің жаңа арнасын қалыптастырып, жергілікті фермерлер үшін тұрақты сұраныс туғызады.
Бұдан бөлек, өңірде түйе сүтін қайта өңдеу бағытында өндірістік база біртіндеп қалыптасып келеді. Биыл 12 қаңтарда «Жаңаөзен сүт зауытында» құрғақ түйе сүтін өндіретін цех іске қосылған болатын. Енді шұбат дайындауға және оны құюға арналған жаңа өндірістің ашылуы кәсіпорынның мүмкіндігін кеңейтіп отыр. Яғни бұл – бір-бірімен сабақтас өндірістік жобалардың жалғасы.
Жаңа кәсіпорынның ашылуы кезінде ұлттық дәстүр де назардан тыс қалған жоқ. Салтанатты іс-шара барысында ақсақалдар бата беріп, лента қию рәсімі өткізілді. Одан кейін облыс әкімі бастаған қонақтар өндірістік нысанды аралап, цехтың жұмысымен, заманауи құрал-жабдықтарымен және өнім өндіру процесімен танысты.
Маңғыстаудағы бұл бастаманың әлеуметтік маңызы да айрықша. Мектеп – баланың білім алып қана қоймай, дұрыс өмір салты мен тамақтану мәдениетін қалыптастыратын орта. Сондықтан ас мәзіріне пайдалы әрі жергілікті өнімдерді енгізу балалардың күнделікті тағам таңдауына да әсер етуі мүмкін.
Ал ұлттық сусынның мектеп дастарханынан орын алуы – жас ұрпаққа ұлттық тағам мәдениетін танытудың өзіндік жолы. Шұбатты тек дастархан төріндегі сусын емес, қазіргі заман талабына сай өндірілетін сапалы отандық өнім ретінде танытуға мүмкіндік туады.
Қыркүйек айынан бастап Жаңаөзендегі 25 мектептің оқушылары үшін бұл жоба іс жүзінде басталады. Балалардың ас мәзіріне жергілікті жерде өндірілген шұбаттың қосылуы – өңірдің ауылшаруашылығы мен өндіріс саласындағы мүмкіндіктерін әлеуметтік бағытпен ұштастырудың нақты мысалы.
Бір қарағанда, бұл – мектеп асханасына жаңа сусын қосу ғана секілді. Алайда оның астарында балалар денсаулығы, отандық өндіріс, түйе шаруашылығы, жергілікті кәсіпкерлік және ұлттық тағам мәдениеті секілді бірнеше маңызды бағыт тоғысып жатыр.
Маңғыстауда қолға алынған жоба осы тұрғыдан алғанда өңірлік бастамадан кеңірек мәнге ие. Өйткені жергілікті жерде өндірілген өнімді жергілікті балалардың тұтынуы – ауыл шаруашылығынан бастап дайын өнімге дейінгі өндірістік тізбекті қалыптастырудың тиімді үлгісі. Ал атадан қалған сусынның заманауи өндіріс арқылы мектеп дастарханынан орын алуы ұлттық құндылықтың жаңа жағдайда жаңғырып жатқанын көрсетеді.
Ендігі міндет – өндіріс көлемін тұрақты ұстап, өнім сапасын қамтамасыз ету және бастаманың тиімділігін арттыру. Егер жоба өз нәтижесін көрсетсе, ұлттық сусынды балалардың тамақтану мәдениетіне енгізудің жаңа мүмкіндіктері ашылуы ықтимал.
Маңғыстау үшін шұбат – жай ғана сусын емес, өңірдің табиғаты мен тұрмыс-тіршілігіне, ата кәсіпке тамыр тартатын ұлттық өнім. Енді сол дәстүрлі сусынның мектеп мәзірінен орын алуы – өткеннің өнегесін бүгінгі ұрпақтың игілігімен сабақтастырған маңызды қадам болмақ.
