Ақтөбе облысында суару жүйелерін жаңғырту, ауыл шаруашылығы алқаптарын сумен қамтамасыз ету және су ресурстарын үнемді пайдалану бағытындағы жұмыстар жалғасып жатыр. Өңірде ирригациялық инфрақұрылымды қалпына келтіруге қомақты күш жұмсалғанымен, ендігі міндет – жаңартылған жүйелерді толық іске қосып, суармалы жерлердің ауыл шаруашылығы өндірісіндегі үлесін арттыру. Бұл мәселелер облыс әкімі Асхат Шахаровтың төрағалығымен өткен аппарат мәжілісінде талқыланды.
Жиында биылғы егін науқанының нәтижелері, суару маусымындағы су ресурстарының жеткіліктілігі және қолданыстағы инфрақұрылымның жай-күйі қаралды. Ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы Асылхан Әбтиевтің мәліметінше, облыстың басым бөлігінде вегетациялық кезең қолайлы өткен. Дегенмен Әйтеке би ауданында жауын-шашынның аздығы мен шілде-тамыз айларындағы аптап ыстық дәнді дақылдардың өнімділігіне әсер етіп, гектарына орта есеппен 8,3 центнерден өнім жиналған.
Ауа райының құбылуы ауыл шаруашылығында суару жүйелерінің маңызын арттыра түседі. Қажетті ылғалмен уақытылы қамтамасыз етілген алқаптарда өнімділікті сақтауға мүмкіндік бар. Сондықтан өңірде суармалы егіншілікті дамыту, қолданыстағы суару желілерін қалпына келтіру және заманауи технологияларды енгізу негізгі міндеттердің қатарында.
Қазіргі таңда Ақтөбе облысында ауыл шаруашылығы мақсатындағы тұрақты суармалы жерлердің көлемі 17,7 мың гектарды құрайды. Олардың басым бөлігі Қарғалы және Мәртөк аудандарында, сондай-ақ Ақтөбе қаласының аумағында орналасқан. Биыл суару маусымында шаруашылықтардың суға деген қажеттілігі су қоймалары мен өзендер есебінен қамтамасыз етілді. Қарғалы су қоймасында 98,9 миллион текше метр, Ақтөбе су қоймасында 98,4 миллион текше метр, ал Сазды су қоймасында 3,2 миллион текше метр су жиналған. Бұдан бөлек, егістік алқаптарын суаруға Елек, Қарғалы, Жем, Қобда, Ойыл, Ырғыз, Ор және Темір өзендерінің ресурстары пайдаланылды.
Су қорын тиімді пайдалану үшін облыста су үнемдеу технологияларын енгізуге де басымдық берілуде. Қазіргі уақытта заманауи суару жүйелері 12,3 мың гектар алқапты қамтиды. Оның 11,8 мың гектарында жаңбырлатып суару, ал 500 гектарында тамшылатып суару технологиясы қолданылады. Кейбір шаруашылықтарда автоматтандырылған «ақылды суару» жүйелері мен жаңбырлатқыш қондырғылар пайдаланылып отыр. Бұл тәсілдер суды қажетті мөлшерде жеткізуге және суару процесін тиімді ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Ауыл шаруашылығы өндірушілерін жаңа технологияларға көшіру үшін мемлекеттік қолдау тетіктері де қарастырылған. Тиісті инвестициялық шығындардың 50-ден 80 пайызға дейінгі бөлігі субсидияланады. 2025 жылы осы мақсатқа 176 миллион теңге бөлінсе, биыл инвестициялық субсидия көлемі 206 миллион теңгені құрады. Мұндай қолдау шаруашылықтардың заманауи жабдықтар сатып алуына және суару инфрақұрылымын жетілдіруіне жағдай жасайды.
Өңірде 2019 жылдан бері «Қазсушар» бағдарламасы аясында 9,3 мың гектар суармалы жерді қамтитын ирригациялық инфрақұрылымды қалпына келтіру жұмыстары жүргізіліп келеді. Бүгінде Қобда, Мәртөк, Ойыл, Хромтау аудандарында және ішінара Қарғалы ауданында 5 мың гектар алқаптағы жұмыстар аяқталған. Ал Қарғалы ауданында және Ақтөбе қаласының аумағында тағы 4,3 мың гектар жердің суару жүйелерін қалпына келтіру жалғасуда.
Сонымен бірге қалпына келтірілген суармалы жерлерді ауыл шаруашылығы айналымына енгізу мәселесі өзекті болып отыр. Инфрақұрылымды жөндеу жұмыстарының нәтижелі болуы үшін суару жүйелерінің техникалық жарамдылығы ғана емес, жердің нақты пайдаланылуы да маңызды. Осыған байланысты облыс әкімі Асхат Шахаров жергілікті атқарушы органдардың теңгеріміндегі ирригациялық нысандарды түгендеп, олардың техникалық жағдайы мен пайдалануға дайындығын бағалауды Табиғи ресурстар басқармасына тапсырды.
Өңір басшысы суармалы алқаптардың бос жатуына жол бермеу қажеттігін атап өтіп, пайдаланылмай жатқан жерлерді ауыл шаруашылығымен айналысуға дайын кәсіпкерлерге беру мүмкіндігін қарастыруды міндеттеді. Оның айтуынша, ирригациялық инфрақұрылымды қалпына келтірумен шектелмей, егіс көлемін ұлғайтып, өнімділікті арттыруға нақты нәтиже беретін жұмыстарға басымдық берілуі керек.
Жиын қорытындысы бойынша аудан әкімдеріне су ресурстарының пайдаланылуына талдау жүргізу, каналдар мен ирригациялық жүйелердің техникалық жай-күйін тексеру және анықталған кемшіліктерді жою тапсырылды. Сондай-ақ инфрақұрылымның келесі суару маусымына толық дайын болуын қамтамасыз ету міндеті қойылды.
Жалпы, Ақтөбе облысында суармалы егіншілікті дамыту ауыл шаруашылығының тұрақтылығын арттыруға бағытталған маңызды жұмыстардың бірі саналады. Су қорын ұтымды пайдалану, инфрақұрылымды жаңарту және қалпына келтірілген жерлерді толық игеру өңірдің аграрлық әлеуетін тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Алдағы кезеңде негізгі назар суару жүйелерінің үздіксіз жұмыс істеуіне, суды үнемдеу технологияларын кеңейтуге және әрбір суармалы алқаптың ауыл шаруашылығы өндірісіне нақты үлес қосуына аударылмақ.
