Халқымыз «Отбасы – шағын мемлекет» деп бекер айтпаған. Шағын мемлекетте тыныштық болмаса, береке де болмайды. Береке болу үшін де түсіністік пен сыйластық керек. Өкінішке қарай, қоғамымызда әйелдерге күш қолданатын ер азаматтар азаймай отыр. Мәселен, өткен жылы облыстағы дағдарыс орталықтарына 85 әйел мен 233 бала орналастырылыпты. Егер отбасы тыныш болса, бұл орындар бос тұрар еді.
Облысты селт еткізген тағы бір ауыр мәселе – жаңа оқу жылы басталысымен үш бірдей жасөспірімнің қайғылы жағдайда көз жұмуы. Бұлар – жай ғана оқиға емес. Бұл – қоңырау. Бұл – дабыл. Бұл – қоғамның жас буынның жанайқайын ести алмай отырғанының айғағы. Айтылған жағдай бойынша облыс әкімінің орынбасарына сөгіс беріліп, жауапты мамандар жазаға тартылды. Бірақ, сөгіс – мәселенің шешімі емес. «Жас шыбық иілсе – үлкен ағаштың бағыты түзеледі». Ал иілмей қалған шыбықты сындырып алмай, оның жан дүниесіне үңілу – қоғамның, мектептің, ата-ананың ортақ міндеті.
Тағы бір айта кететін мәселе – суицид. Өткен жылы әйелдер арасындағы 24 суицид фактісі тіркелген. Оның 19-ы – өліммен аяқталған. Бұл – бір ғана өңірдің статистикасы. Әрбір жағдайдың артында шексіз күйзеліс, сөйлеуге қорыққан үн, ертеңін елестете алмаған тағдыр жатыр. Әрине, мұның артында отбасылық зорлық-зомбылық жатыр.
Қариялар «Ошағыңның оты өшсе, елдігіңнен не қайыр?» деп айтып отыратын. Сол сөздің салмағы бүгінгі қоғамға келгенде тіпті, ауыр тартады. Отбасы институтын нығайтуға бағытталған мемлекеттік бастамалар жылдан-жылға көбейгенімен, кейбір шаңырақтың ішінде кетпеген дау-дамай, бітпеген жанжал, тыйылмаған зорлық-зомбылық – елдің еңсесіне түскен көлеңкедей созылып келеді. Талай түйткілдің түбі де отбасынан басталатыны бекер емес. «Үйінде береке таппаған, түзінде мереке таба алмайды» деген дана сөз қазір қоғамның ахуалын айна-қатесіз көрсетіп тұрғандай.
Еліміз отбасы институтын дамытуға бағытталған бағдарламалар мен заңнамалық өзгерістерді бірінен соң бірін қабылдап, тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алуға күш салып келеді. Мемлекет басшысының өзі бұл тақырыпты талай рет көтеріп, «қоғамның діңгегі – отбасы» екенін айрықша атап өтті. Соған қарамастан, кей өңірлерде отбасы ішінде жиналған ашу-ыза, әлеуметтік күйзеліс, тұрмыстық қиындықтар шешімін таппай, шаңырақтардың шайқалуына жол беріліп жатыр.
Өмірдің өзгергені ме, әлде қоғамның әлсірегені ме? Бұрын үлкендердің бір ауыз сөзіне тоқтап, шаңырақтың шырағын сөндірмеуге тырысатын отбасылар бүгінде тартыстың ортасына беймәлім бір сәтте түсіп кете береді.
«Бірлігі кеткен үйдің берекесі қашады» деп дана халқымыз тегін айтпаған. Ал берекесі қашқан үйдің дауы ертеңгі қоғамның жаңа проблемасына айналатыны айдан анық. Облыста тіркелген соңғы деректер осыны айқын көрсетті.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев бірнеше рет отбасыдағы зорлық-зомбылық мәселесін түбегейлі шешу керектігін баса айтқан. Президенттің үш жыл бұрынғы сөзі әлі күнге ел есінде: елде үш жыл ішінде 300 адам отбасылық жанжалдан көз жұмып, 878 адам ауыр жарақат алған. Бұл – жаға ұстатарлық сан. Бұл цифрлардың артында қаншама тағдыр, қаншама сәби, қаншама үміт үзілді. «Өрісіне шауып келген қасқырдан емес, үй ішінен шыққан даудан қорық» дейтін халқымыздың сөзін осындайда қайта-қайта еске алуға тура келеді.
Президенттің тапсырмасынан кейін отбасылық зорлық-зомбылыққа қатысты заң қабылданып, жауапкершілік күшейтілді. Бұрын әкімшілік құқық бұзушылық деп саналған әрекеттер қылмыстық санатқа ауыстырылды. Яғни, мемлекет бұл мәселеге бейжай қарамайтынын көрсетті. Алайда, «Заң қатайды екен деп, адам қатайып кетпейді» дейді ақсақалдар. Заң – құрал ғана, ал отбасындағы берекені заң емес, сана сақтайды. Тәртіпті заң орната алмайды, тәртіпті адам өзі орнатады.
Облыстық полиция департаментінің деректері бойынша, былтыр тұрмыстық қатынастар бойынша тіркелген қылмыстардың саны айтарлықтай артқан екен. Шамамен алдыңғы жылмен салыстырғанда 43,6 пайызға өскен. Бұл – жай ғана статистика емес. Бұл – қоғамның көңіл-күйі. Бұл – отбасылардың ішкі дағдарысының сыртқы көрінісі. Полиция департаменттің жанынан арнайы құрылған отбасылық зорлық-зомбылыққа қарсы бөлімнің басшысы Диляфруз Кинжеханованың айтуынша, өткен жылы 4163 арыз түсіп, оның жартысынан астамы расталған. Бұл дегеніңіз – күн сайын оннан аса отбасы полицияның табалдырығын тоздырады деген сөз.
Тұрмыстық жанжалды туындататын басты себептер де анықталған. Олар, маскүнемдік – 793, қаржылық қиындық – 662, қызғаныш – 596, туыстар арасындағы дау – 412, бала тәрбиесі үшін тартысқан бұрынғы ерлі-зайыптылар – 323 жағдай тіркелген. Бұл санның өзі қоғамдағы ахуалдың қаншалықты күрделенгенін аңғартады. «Кедейлік – даудың басы, маскүнемдік – бәленің басы, қызғаныш – кесапаттың басы» деп қазақ халқы бекер айтпаған.
